About | มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ (มสช.)

ความเป็นมาของ มสช.

มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ (มสช.)

เป็นองค์กรสาธารณประโยชน์อิสระที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่เป็น “สมองเชิงระบบ” ของสังคมไทย

ทำงานเชื่อมความรู้ ผู้คน และกระบวนการนโยบายสาธารณะ เพื่อยกระดับระบบสุขภาพบนฐานของหลักฐานและการเรียนรู้ร่วมกันอย่างต่อเนื่อง มสช. เกิดจากข้อถกเถียงสำคัญปลายทศวรรษ 2530 ว่า “กลไกให้คำปรึกษาด้านสาธารณสุขของประเทศ” ควรอยู่ใต้ระบบราชการหรือควรเป็นองค์กรอิสระ

สุดท้ายผู้ก่อตั้งเห็นตรงกันว่าไทยจำเป็นต้องมีองค์กรที่คล่องตัวและพ้นจากแรงปะทะทางการเมือง จึงร่วมกันยกร่างข้อบังคับ และจดทะเบียนเป็นมูลนิธิเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2534 (ค.ศ. 1991)

ปัจจุบัน มสช. ยังยืนบนหลักเดิม เป็นองค์กรอิสระที่สร้าง จัดการ และประยุกต์ใช้ความรู้ เพื่อหนุนการตัดสินใจและการดำเนินงานด้านสุขภาพที่มีคุณภาพ พร้อมโฟกัสในประเด็นยุทธศาสตร์ที่สังคมกำลังเผชิญ

รูปหมอ / ผู้ก่อตั้ง

ปรัชญาและแรงบันดาลใจ

เรียบเรียงจาก “สารจากประธานมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ: นพ.สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์”

หัวใจของ มสช. คือความเชื่อว่าประเทศจะยืนหยัดผ่านความผันผวนได้ ไม่ใช่ด้วย “ความเห็น” หากแต่ด้วย “ความรู้ที่ใช้การได้จริง” และ “การจัดการความรู้” อย่างมีชั้นเชิง ความรู้จึงต้องสอดคล้องกับปัญหาจริง ถูกทำให้อยู่ในรูปใช้งานได้ ประเมินผลได้ และย้อนกลับมาเติมเต็มการปรับตัวอย่างต่อเนื่อง นี่คือปรัชญาของ “สังคมบนฐานความรู้เพื่อสุขภาพ” ที่เรายึดมั่น

ปรัชญานี้ยังย้ำว่า “ปัญญาร่วม” เกิดจากโครงสร้างการทำงานแบบเครือข่าย ประหนึ่งเซลล์สมองที่เชื่อมกันนับอนันต์ เมื่อความรู้และผู้คนถูกเชื่อมร่วมกันอย่างถูกวิธี แสงเล็ก ๆ จากเทียนหลายเล่มจะรวมเป็น “ลำแสงเลเซอร์ของปัญญา” ที่ทรงพลังกว่าการฉายแสงเพียงลำพัง มสช. จึงทำหน้าที่เป็น “ตัวช่วย” ที่คอยจุด คอยเชื่อม และคอยขยายแสงแห่งความรู้ ไม่ใช่เจ้าของความรู้แต่ผู้เอื้อให้สังคมใช้ความรู้ได้ดีขึ้นเพื่อสุขภาวะของคนทั้งมวล

ทำไม มสช. ต้องขับเคลื่อนงาน NCDs

NCDs: โจทย์ใหญ่ ที่หลายหน่วยงานต้องร่วมผลักดัน

โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non-Communicable Diseases – NCDs) เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด มะเร็ง และโรคทางเดินหายใจเรื้อรัง คือสาเหตุการเสียชีวิตและทุพพลภาพอันดับต้น ๆ ของคนไทยและประชากรโลก องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า NCDs ทำให้ประชากรโลกเสียชีวิตกว่า 74% ของการเสียชีวิตทั้งหมดต่อปี และในประเทศไทย NCDs คร่าชีวิตคนกว่า 400,000 คนต่อปี สร้างภาระค่าใช้จ่ายทางสาธารณสุขและเศรษฐกิจอย่างมหาศาล

สาเหตุของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) มิได้จำกัดอยู่เพียงพฤติกรรมสุขภาพส่วนบุคคลอย่างการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การสูบบุหรี่ หรือการดื่มแอลกอฮอล์เท่านั้น หากแต่ยังมี “ปัจจัยสังคมกำหนดสุขภาพ” (Social Determinants of Health) ที่ฝังรากลึกและส่งอิทธิพลอย่างซับซ้อนต่อพฤติกรรมและโอกาสในการมีสุขภาพที่ดี ปัจจัยเหล่านี้ครอบคลุมตั้งแต่สภาพแวดล้อมทางกายภาพ เช่น การมีหรือไม่มีพื้นที่สีเขียวและสถานที่ออกกำลังกายที่ปลอดภัย สภาพแวดล้อมทางอาหารที่เกี่ยวข้องกับความพร้อม ราคา และคุณภาพของอาหารปลอดภัยจากสารตกค้าง ไปจนถึงมิติทางเศรษฐกิจและการทำงานซึ่งกำหนดความมั่นคงทางรายได้และระดับความเครียดของผู้คน รวมทั้งนโยบายและกฎระเบียบที่ควบคุมหรือปล่อยให้เข้าถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ บุหรี่ และอาหารที่เป็นโทษต่อสุขภาพได้ง่าย ตลอดจนวัฒนธรรมและวิถีชีวิตในยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีมอบความสะดวกสบายจนเอื้อให้เกิดพฤติกรรมเนือยนิ่งมากขึ้น ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นแรงกำหนดสำคัญที่ต้องพิจารณาควบคู่กับการปรับพฤติกรรมส่วนบุคคล หากต้องการแก้ปัญหา NCDs อย่างยั่งยืน

(พื้นที่วางกราฟิก 1: ภูเขาน้ำแข็ง NCDs)
ภาพจำลอง: ปัจจัยสังคมที่อยู่เบื้องหลัง NCDs เปรียบเสมือนส่วนที่อยู่ใต้น้ำของภูเขาน้ำแข็ง

มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ (มสช.) เห็นว่า การแก้ปัญหา NCDs ต้องก้าวข้ามการรักษาหรือการรณรงค์เชิงพฤติกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ต้องปรับ โครงสร้างและสภาพแวดล้อมของสังคม ให้เอื้อต่อพฤติกรรมสุขภาพที่ดี โดยใช้ฐานความรู้ หลักฐานเชิงประจักษ์ และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน

นี่จึงเป็นเหตุผลที่ มสช. เลือก NCDs เป็นหนึ่งในประเด็นยุทธศาสตร์หลัก เพื่อเป็นพื้นที่แสดงรูปธรรมของการบูรณาการความรู้ การทำงานเชิงระบบ และการเชื่อมโยงชุมชนสู่ระดับนโยบาย

ปัญหา NCDs ไม่ใช่เพียงโจทย์ทางการแพทย์ แต่เป็นความท้าทายเชิงโครงสร้างและสังคมที่ต้องการ กลไกการทำงานแบบ “มสช.” องค์กรอิสระที่เชื่อมความรู้ หลักฐาน และทุกภาคส่วนเข้าด้วยกัน เพื่อขับเคลื่อนจากระดับพื้นที่สู่ระดับนโยบาย และในที่สุดต้อง ร่วมกันผลักดันให้ข้อเสนอเหล่านี้กลายเป็น “นโยบายระดับชาติ” ที่ขับเคลื่อนระบบสุขภาพไทยให้ก้าวหน้าอย่างยั่งยืน

(พื้นที่วางกราฟิก 2: แผนภาพกลไกเชื่อมโยง)
ภาพจำลอง: กลไกของ มสช. ในการเชื่อมฐานความรู้สู่นโยบายระดับชาติ

ทำความรู้จัก มสช. ให้มากขึ้น

ดาวน์โหลดหนังสือ “ความรู้จากความหลัง: 30 ปี มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ” และชมวิดีทัศน์แนะนำองค์กร เพื่อเข้าใจบทบาท การทำงาน และเส้นทางการขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพของไทย