โรคไม่ติดต่อเรื้อรังไม่ใช่ปัญหาของระบบสุขภาพเพียงลำพังอีกต่อไป หากเป็นโจทย์เชิงโครงสร้างที่เชื่อมโยงกับระบบภาษี การศึกษา อาหาร เกษตรกรรม การตลาด และวิถีชีวิตของประชาชนทั้งสังคม ในทางหลักการจึงแทบไม่มีข้อโต้แย้งว่า การลดภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรังจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือหลายภาคส่วน แต่ในทางปฏิบัติ ความร่วมมือดังกล่าวกลับเกิดขึ้นได้ยากกว่าที่คาด เพราะแต่ละหน่วยงานต่างมีพันธกิจ เป้าหมาย กลไกการทำงาน และข้อจำกัดของตนเอง ทำให้ “หลักฐาน” ที่ฝ่ายหนึ่งเห็นว่าสำคัญ อาจยังไม่ใช่ “วาระ” ของอีกฝ่ายหนึ่งในห้วงเวลาเดียวกัน ความล่าช้าของนโยบายจึงมิได้เกิดจากการขาดข้อมูลเสมอไป หากเกิดจากการที่ข้อมูลยังไม่สามารถเดินทางเข้าสู่ระบบตัดสินใจได้อย่างถูกจังหวะ ตรงผู้ใช้ และสอดคล้องกับภาษาของหน่วยงานเป้าหมาย
ในบริบทเช่นนี้ แนวทาง User-oriented Comprehensive Integrated Knowledge Translation หรือ UCIKT เสนอวิธีคิดที่สำคัญว่า ก่อนจะมุ่งไปยัง “เป้าหมายปลายทาง” เช่น การลดการบริโภคสินค้าทำลายสุขภาพ การลดภาระโรงเรียนจากระบบสุขภาพ หรือการยกระดับความปลอดภัยของผักผลไม้ ประเทศไทยจำเป็นต้องสร้าง “สะพาน” ของความร่วมมือให้มั่นคงเสียก่อน วิธีคิดดังกล่าวจึงไม่เริ่มจากการผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายแบบบนลงล่างเพียงอย่างเดียว แต่หันมาให้ความสำคัญกับการทำงานแบบ middle-up โดยใช้บุคลากรระดับกลางที่เป็น “right insider” ของแต่ละหน่วยงาน เป็นจุดเชื่อมระหว่างหลักฐาน ความเข้าใจระบบงาน และโอกาสทางนโยบายที่เป็นไปได้จริง
สาระสำคัญของ UCIKT อยู่ที่การทำให้กระบวนการผลิตความรู้ การแปลความรู้ และการสื่อสารเชิงนโยบาย ไม่ได้เกิดแยกส่วนกัน แต่ถูกออกแบบให้เชื่อมต่อกันอย่างจงใจตั้งแต่ต้น กระบวนการนี้ให้ความสำคัญกับการระบุประเด็นนโยบายที่ “เฉพาะพอและเล็กพอ” ต่อการขยับจริง การดึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามาตั้งแต่ระยะเริ่มต้น การใช้เครื่องมือ knowledge translation อย่างครบชุด ทั้งการผลักความรู้ การดึงความรู้ การเตรียมความรู้ให้พร้อมใช้ และการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างหน่วยงาน ตลอดจนการใช้ knowledge broker เป็นกลไกมีชีวิตที่คอยสังเคราะห์ ปรับภาษา และประสานผลประโยชน์ระหว่างฝ่ายต่าง ๆ เพื่อให้ความรู้ไม่ค้างอยู่ในรายงาน แต่เคลื่อนตัวไปสู่การตัดสินใจเชิงนโยบายได้จริง
ข้อจำกัดของการทำงานแบบ multisectoral collaboration ในหลายกรณีมิได้อยู่ที่การไม่มีหน่วยงานร่วมโต๊ะ หากแต่อยู่ที่การร่วมมือซึ่งยังไม่สามารถเปลี่ยนเป็น “การร่วมออกแบบ” ได้จริง หน่วยงานอาจรับรู้ปัญหาเดียวกัน แต่ยังตีความปัญหานั้นต่างกัน ภาคสุขภาพมองเห็นต้นทุนโรคและการเสียชีวิตก่อนวัย ขณะที่หน่วยงานเศรษฐกิจการคลังอาจมองผลกระทบต่อรายได้รัฐ การแข่งขันทางการค้า หรือแรงต้านทางการเมือง ภาคการศึกษาอาจมองภาระงานครูเป็นปัญหาเร่งด่วนกว่าการเพิ่มกิจกรรมสุขภาพในโรงเรียน ส่วนภาคเกษตรอาจต้องพิจารณาความอยู่รอดของผู้ผลิตและโครงสร้างตลาดควบคู่ไปกับความปลอดภัยอาหาร ความจริงเช่นนี้ทำให้การหยิบ “หลักฐานทางสุขภาพ” ไปเสนอโดยตรง มักไม่เพียงพอต่อการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย หากยังไม่สามารถแปลให้สัมพันธ์กับตรรกะการทำงานของหน่วยงานคู่เจรจาได้
UCIKT จึงเสนอการเปลี่ยนจุดตั้งต้นจาก “เรามีข้อมูลอะไร” ไปสู่ “หน่วยงานเป้าหมายกำลังเผชิญโจทย์อะไร” วิธีคิดเช่นนี้ทำให้ความรู้ไม่ถูกส่งออกไปแบบผลักฝ่ายเดียว แต่ถูกจัดวางใหม่ให้สอดคล้องกับความต้องการใช้จริงของผู้กำหนดนโยบายและผู้ปฏิบัติงาน การระบุ policy identification จึงกลายเป็นฐานสำคัญของกระบวนการทั้งหมด เพราะหากยังไม่เห็นนโยบายเป้าหมายอย่างชัดเจน การวิเคราะห์ผู้เล่นสำคัญ การออกแบบเวทีแลกเปลี่ยน และการผลิตข้อมูลสนับสนุนก็จะขาดทิศทาง ในอีกด้านหนึ่ง UCIKT ยังย้ำว่า stakeholder involvement ต้องไม่ใช่เพียงการเชิญมารับฟัง แต่ต้องหมายถึงการมีส่วนร่วมตั้งแต่เริ่มกำหนดโจทย์ สะท้อนปัญหา ร่วมตรวจสอบข้อมูล ไปจนถึงร่วมคิดข้อเสนอเชิงนโยบายในช่วงปลายทาง
ด้วยเหตุนี้ Exchange Effort หรือ EE จึงมีความหมายมากกว่าการประชุมแลกเปลี่ยนทั่วไป เพราะเป็นพื้นที่ที่ความรู้จากแต่ละฝ่ายถูกนำมาวางเทียบกันอย่างเป็นระบบ ฝ่ายสุขภาพไม่ได้เข้ามาเพื่อบอกคำตอบสำเร็จรูป ขณะที่หน่วยงานนอกสุขภาพก็ไม่ได้อยู่ในฐานะผู้รับสารเพียงด้านเดียว แต่ทั้งสองฝ่ายร่วมกันตรวจสอบว่า ปัญหาที่แท้จริงอยู่ตรงไหน คอขวดของระบบอยู่จุดใด และความรู้ประเภทใดที่จะช่วยให้การตัดสินใจแม่นยำขึ้น นี่เองคือจุดที่ knowledge broker มีบทบาทสำคัญในฐานะผู้สังเคราะห์และแปลความรู้จากหลายภาษาเชิงสถาบันให้กลายเป็น “โจทย์ร่วม” ที่ขยับต่อได้
หัวใจหนึ่งของ UCIKT คือการยอมรับว่า นโยบายสาธารณะไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยข้อมูลอย่างเดียว แต่ขับเคลื่อนด้วยความสัมพันธ์ ความไว้วางใจ จังหวะเวลา และความสามารถในการเชื่อมคนที่เดิมไม่ค่อยมีโอกาสพูดคุยกันในฐานะผู้ร่วมแก้ปัญหา บุคลากรระดับกลางจึงมีคุณค่าอย่างมาก เพราะอยู่ใกล้ข้อมูล ใกล้การปฏิบัติการ และในหลายกรณีก็เข้าใจข้อจำกัดเชิงระบบมากกว่าที่ระดับบนจะมองเห็นทั้งหมด การเปลี่ยนจาก top-down ไปสู่ middle-up จึงไม่ใช่การปฏิเสธอำนาจการตัดสินใจระดับสูง แต่เป็นการเตรียมฐานความพร้อมของระบบให้เมื่อโอกาสทางนโยบายมาถึง จะมีทั้งข้อมูล คน และข้อเสนอที่พร้อมใช้งานทันที
ในความหมายนี้ knowledge broker ไม่ใช่เพียงผู้ประสานงานหรือเลขานุการโครงการ หากเป็น “กลไกมีชีวิต” ของการแปลความรู้ ทำหน้าที่เชื่อม stakeholder involvement, knowledge production และ knowledge translation เข้าหากัน พร้อมทั้งปรับรายละเอียดตามบริบทที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ บางกรณีบทบาทดังกล่าวเท่ากับการจัดข้อมูลใหม่ให้ตอบคำถามเชิงนโยบาย บางกรณีคือการพาฝ่ายที่ไม่ค่อยคุยกันมามองเห็นผลประโยชน์ร่วม และบางกรณีคือการทำให้ประเด็นซึ่งเคยกระจัดกระจายค่อย ๆ รวมตัวเป็นข้อเสนอเชิงระบบที่จับต้องได้มากขึ้น
ความสำคัญของบทบาทนี้สะท้อนชัดจากประสบการณ์ของฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับประเด็นการคลัง ซึ่งชี้ให้เห็นว่า พื้นที่สนทนาระหว่างกระทรวงการคลังกับภาคสุขภาพไม่ได้เกิดขึ้นง่ายตามธรรมชาติ แต่เมื่อมีช่องทางและคนกลางที่ทำให้การแลกเปลี่ยนเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ความเข้าใจต่อข้อจำกัดของกันและกันก็เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ประเด็นที่เคยค้างอยู่เพราะ “ไม่มีช่องทางคุยกัน” จึงเริ่มถูกมองเห็นในฐานะปัญหาร่วมมากขึ้นกว่าเดิม
โจทย์เรื่องภาษีสินค้าที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพเป็นพื้นที่ที่ความรู้ทางวิชาการมีอยู่จำนวนมาก แต่การผลักดันเชิงนโยบายกลับต้องเผชิญทั้งแรงเสียดทานทางเศรษฐกิจ การเมือง และผลประโยชน์ที่ซ้อนทับกันอยู่ การขยับประเด็นนี้จึงไม่อาจอาศัยเพียงการยืนยันว่า บุหรี่ สุรา เครื่องดื่มผสมน้ำตาล หรืออาหารที่มีโซเดียมสูง สร้างภาระสุขภาพมากเพียงใด แต่ต้องอธิบายให้เห็นพร้อมกันว่า โครงสร้างภาษีแบบใดจะทำให้ราคาสะท้อนต้นทุนทางสุขภาพและสังคมอย่างเหมาะสม ลดแรงจูงใจในการบริโภค และยังสามารถตอบคำถามด้านความเป็นธรรม ประสิทธิผล และการบังคับใช้ได้ด้วย
ทิศทางที่ชัดขึ้นในกรณีนี้คือ การเสนอให้ใช้มาตรการภาษีและไม่ใช่ภาษีควบคู่กัน โดยไม่มองภาษีเป็นเพียงเครื่องมือหารายได้ แต่เป็นส่วนหนึ่งของการจัดการเชิงโครงสร้างต่อสินค้าที่ทำลายสุขภาพ หลักคิดดังกล่าวนำไปสู่ข้อเสนอสำคัญหลายประการ เช่น การลดช่องว่างภาษีระหว่างสินค้าประเภทใกล้เคียงกัน การปรับภาษีตามเงินเฟ้ออย่างสม่ำเสมอ การควบคุมสินค้าผิดกฎหมายโดยเฉพาะยาสูบและแอลกอฮอล์ การปรับภาษียาสูบแบบสองอัตราไปสู่อัตราเดียว การเพิ่มภาษีสุราขาว การขยายภาษีเครื่องดื่มผสมน้ำตาลให้ครอบคลุมผลิตภัณฑ์มากขึ้น และการพิจารณาภาษีสรรพสามิตสำหรับอาหารที่มีเกลือสูง
สาระที่มีนัยสำคัญในเชิงวิธีวิทยามิได้อยู่เพียงข้อเสนอภาษีแต่ละรายการ หากอยู่ที่กระบวนการที่ทำให้ประเด็นเหล่านี้กลายเป็นเรื่องที่ฝ่ายการคลังพร้อมสนทนาด้วยมากขึ้น เมื่อข้อมูลถูกจัดเตรียมในลักษณะที่ “พร้อมใช้” ต่อการตัดสินใจของหน่วยงานการคลัง โอกาสที่หลักฐานจะเข้าสู่กระบวนการนโยบายย่อมเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน นี่คือความหมายของ effort to facilitate user pull ซึ่งทำให้ความรู้ไม่ต้องรอให้ถูกเรียกหาในภาวะฉุกเฉิน หากถูกเตรียมไว้ล่วงหน้าให้เชื่อมต่อกับหน้าต่างโอกาสทางนโยบายได้ทันที
กรณีนี้ยังสะท้อนอีกด้วยว่า การเปลี่ยนแปลงบางอย่างอาจวัดเป็นตัวเลขได้ยากในระยะสั้น แต่มีนัยต่อโครงสร้างการทำงานอย่างมาก กล่าวคือ เมื่อผู้ปฏิบัติงานในหน่วยงานการคลังเริ่มเข้าใจโจทย์ของฝ่ายสาธารณสุข ขณะเดียวกันฝ่ายสุขภาพก็เข้าใจเงื่อนไขของฝ่ายการคลังมากขึ้น พื้นที่ของความร่วมมือที่เคยแคบย่อมขยายออก ประเด็นอย่างภาษีเกลือจึงไม่ได้ถูกมองว่า “เป็นไปไม่ได้” หากแต่กลายเป็นโจทย์ที่ต้องแก้เรื่องช่องทางหารือ กลไกข้อมูล และการออกแบบรายละเอียดให้เหมาะสมมากกว่าเดิม
ในภาคการศึกษา จุดตั้งต้นที่มีพลังที่สุดไม่ใช่การขอให้โรงเรียนทำงานด้านสุขภาพเพิ่มขึ้น แต่คือการทำความเข้าใจว่าโรงเรียนกำลังเผชิญภาระอะไร และระบบสุขภาพเข้าไปเพิ่มภาระนั้นอย่างไรโดยไม่ตั้งใจ เมื่อมองจากมุมนี้ ประเด็น “ลดภาระครู” จึงกลายเป็นประตูสำคัญที่ทำให้ภาคสุขภาพสามารถเชื่อมต่อกับภาคการศึกษาได้อย่างมีความหมายมากขึ้น เพราะแทนที่จะเริ่มจากการเสนอโปรแกรมสุขภาพใหม่ ระบบกลับเริ่มจากการรับฟังว่าอะไรคือภาระซ้ำซ้อนที่ขัดขวางภารกิจหลักของโรงเรียนอยู่แล้ว
โครงสร้างปัญหาที่ปรากฏมีอย่างน้อย 3 ชั้นสำคัญ ชั้นแรกคือบริการสุขภาพในโรงเรียนที่มาจากหลายหน่วยงานแต่ยังขาดการบูรณาการ ส่งผลให้โรงเรียนต้องรับมือกับกิจกรรมจำนวนมากเกินศักยภาพ ชั้นที่สองคือระบบดัชนีและข้อมูลสุขภาพที่ครูต้องกรอกหลายช่องทาง ซ้ำซ้อน และเชื่อมโยงกันไม่ดีพอ ชั้นที่สามคือการจัดการเรียนรู้ด้านสุขภาวะซึ่งมักถูกทำในลักษณะเพิ่มงานหรือเพิ่มกิจกรรม มากกว่าจะฝังอยู่ในกระบวนการเรียนการสอนปกติของโรงเรียนอย่างเป็นระบบ
ข้อเสนอที่กำลังก่อตัวขึ้นในพื้นที่นี้จึงมิได้มุ่งเพียง “ทำสุขศึกษาให้มากขึ้น” แต่พยายามย้ายโจทย์ไปสู่การออกแบบระบบที่ช่วยให้โรงเรียนทำงานได้ดีขึ้นพร้อมกับได้ผลลัพธ์ด้านสุขภาพ เช่น การลดวันให้บริการด้วยการรวมกำลังบุคลากรสุขภาพ การฟื้นความร่วมมือระดับกระทรวงเพื่อจัดการระบบ health index ใหม่ และการพัฒนาวิธีสอนที่เน้นสร้าง health-conscious attitudes มากกว่าการถ่ายทอดข้อเท็จจริงเพียงอย่างเดียว ซึ่งหมายความว่า เป้าหมายไม่ได้อยู่ที่การทำให้เด็กจำเนื้อหาสุขภาพได้มากขึ้นเท่านั้น แต่ต้องการให้การเรียนรู้ด้านสุขภาวะกลายเป็นส่วนหนึ่งของการก่อรูปทัศนคติและการตัดสินใจในชีวิตประจำวันของผู้เรียน
สาระสำคัญของกรณีนี้อยู่ที่การแปลโจทย์ข้ามระบบอย่างแม่นยำ ฝ่ายสุขภาพไม่ได้ลดทอนเป้าหมายของตนเอง แต่เปลี่ยนภาษาการสื่อสารให้สอดคล้องกับสิ่งที่ภาคการศึกษามองว่าเป็น “ปัญหาจริง” เมื่อภาระงานครู คุณภาพการเรียนรู้ และสุขภาวะของนักเรียนถูกวางอยู่ในสมการเดียวกัน ความเป็นเจ้าของร่วมของภาคการศึกษาย่อมเพิ่มขึ้น และความร่วมมือเชิงนโยบายก็มีฐานที่มั่นคงมากกว่าการขอความร่วมมือเชิงกิจกรรมแบบเดิม
หากมองจากชีวิตประจำวันของประชาชน ปัญหาสารกำจัดศัตรูพืชตกค้างในผักและผลไม้สดคือความเสี่ยงที่ใกล้ตัวอย่างยิ่ง แต่หากมองจากเชิงระบบ ความเสี่ยงนี้มิได้เกิดจากการไม่มีการตรวจเลย หากเกิดจากการที่การตรวจยังไม่สอดรับกับโครงสร้างตลาดและการไหลของสินค้าอย่างแท้จริง กรณีศึกษาพริกและส้มจึงมีคุณค่าอย่างมาก เพราะไม่ได้มุ่งวัดการปนเปื้อนอย่างเดียว แต่พยายามทำความเข้าใจตลาด ห่วงโซ่อุปทาน จุดตรวจ สัดส่วนการกระจายสินค้า และความสามารถในการสอบย้อนกลับ เพื่อออกแบบระบบเฝ้าระวังระดับชาติที่ใช้งานได้จริง
ทิศทางการพัฒนาระบบนี้เริ่มเห็นผลเชิงโครงสร้างแล้วจากการจัดตั้งคณะทำงานเพื่อพัฒนาแผนบูรณาการติดตามและเฝ้าระวังสารอันตรายในผักผลไม้ภายใต้คณะอนุกรรมการด้านความปลอดภัยอาหารในกรอบคณะกรรมการอาหารแห่งชาติ ความก้าวหน้านี้มีความหมายมาก เพราะสะท้อนว่าประเด็นซึ่งเดิมกระจัดกระจายอยู่ตามหน่วยงานกำกับหลายแห่ง เริ่มถูกยกระดับเข้าสู่กลไกระดับนโยบายที่สามารถออกแบบภาพรวมทั้งระบบได้มากขึ้น
ความรู้ที่ถูกผลิตขึ้นในระยะต่อมาเปิดให้เห็นช่องว่างสำคัญของระบบเฝ้าระวังปัจจุบัน กล่าวคือ ระดับต้นน้ำมีจุดตรวจที่สามารถกักกันสินค้าได้ทันที แต่ครอบคลุมเพียงราว 22% ของตลาด ขณะที่ระดับกลางน้ำซึ่งรวมผู้รวบรวมและล้ง กลับแทบไม่มีการสุ่มตรวจแบบสุ่มตัวอย่าง ทั้งที่ครอบคลุมสัดส่วนถึง 79.35% ของตลาด ส่วนปลายน้ำจำนวนมากเป็นการตรวจที่ไม่มีอำนาจยับยั้งทันทีหรือยับยั้งภายหลัง และครอบคลุมสัดส่วนสูงถึง 90.80% ในบางพื้นที่ตลาดปลายน้ำ ภาพเช่นนี้ชี้ชัดว่า ระบบปัจจุบันยังตรวจ “ไม่ตรงจุดอำนาจของตลาด” มากพอ
ประเด็นเรื่อง traceability ยิ่งทำให้ปัญหานี้ชัดขึ้น โดยเฉพาะในกรณีพริกซึ่งเมื่อผ่านตลาดค้าส่งและตลาดสดแล้วมักถูกเทกองรวมกัน ทำให้การสอบย้อนกลับจากปลายน้ำกลับไปยังต้นทางทำได้เพียง 7% ขณะที่ส้มทำได้ 28% ส่วนการตามย้อนจากกลางน้ำกลับต้นน้ำทำได้ 28% ในพริก และ 31% ในส้ม ข้อค้นพบนี้ทำให้ข้อเสนอเชิงนโยบายขยับจากการเน้นตรวจปลายน้ำเพื่อจับปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การย้ายบทบาทของระบบเฝ้าระวังให้ชัดขึ้น กล่าวคือ กลางน้ำควรกลายเป็นพื้นที่สำคัญของ surveillance for action ส่วนปลายน้ำควรเน้น surveillance for system evaluation เพื่อประเมินประสิทธิภาพของระบบโดยรวมมากขึ้น
จากจุดนี้ ข้อเสนอเชิงนโยบายจึงมีทิศทางที่ชัดเจน ได้แก่ การดึงผู้รวบรวมและล้งเข้าสู่ระบบฐานข้อมูลและการเฝ้าระวังอย่างจริงจัง การส่งเสริมให้ผู้ผลิตต้นน้ำเข้าสู่ระบบรับรองมากขึ้น การออกแบบวิธีสุ่มตัวอย่างให้สะท้อนโครงสร้างตลาดจริง และการสร้างอุปสงค์ของอาหารปลอดภัยในระดับประชากร เพราะความปลอดภัยอาหารมิใช่เรื่องของการตรวจเพียงปลายทาง แต่เป็นโจทย์ร่วมของทั้งผู้ผลิต ผู้รวบรวม ผู้กำกับดูแล และผู้บริโภคในฐานะผู้กำหนดทิศทางของตลาดด้วย
เมื่อพิจารณาข้ามทั้ง 3 กรณีศึกษา จะเห็นว่าความแตกต่างของประเด็นนโยบายมิได้ทำให้หลักการทำงานของ UCIKT หมดความหมาย ตรงกันข้าม ยิ่งบริบทต่างกันมากเท่าใด ก็ยิ่งเห็นชัดว่าเหตุใดประเทศไทยจึงต้องการวิธีทำงานที่เชื่อม research, knowledge translation และ policy communication เข้าด้วยกันอย่างตั้งใจ ประเด็นภาษีสุขภาพต้องเผชิญผลประโยชน์ที่ขัดกันและมิติการเมืองสูง ประเด็นการศึกษาเป็นการทำงานระหว่างสองระบบราชการที่มีภารกิจต่างกัน ส่วนประเด็นเกษตรและความปลอดภัยอาหารอยู่ในระบบที่มีผู้เล่นจำนวนมากและห่วงโซ่อุปทานซับซ้อน แต่ทุกกรณีล้วนยืนยันตรงกันว่า หากไม่มีการระบุ policy target ให้ชัด ไม่มี right insider ไม่มีเวทีแลกเปลี่ยนที่ต่อเนื่อง และไม่มีคนที่ทำหน้าที่แปลความรู้ระหว่างฝ่ายต่าง ๆ หลักฐานจำนวนมากอาจยังไม่สามารถเคลื่อนสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบได้เต็มศักยภาพ
อีกประเด็นที่มีความหมายมากคือ UCIKT ไม่ได้เสนอให้แทนที่การทำงานแบบดั้งเดิมทั้งหมด แต่ทำหน้าที่ “เสริม” conventional approach ให้มีสมรรถนะมากขึ้น เป้าหมายจึงมิใช่การสร้างกลไกใหม่แยกขาดจากระบบราชการ หากเป็นการทำให้ระบบเดิมทำงานเชื่อมกันได้ดีขึ้น เกิด small victory ที่พิสูจน์ความเป็นไปได้ก่อน แล้วค่อยต่อยอดสู่การขยายผลในระดับใหญ่กว่า วิธีคิดนี้สอดคล้องกับสภาพจริงของนโยบายไทยซึ่งมักไม่ได้เปลี่ยนผ่านในคราวเดียว แต่ค่อย ๆ ขยับผ่านกลไกระดับกลาง ความพร้อมเชิงข้อมูล และโอกาสทางการเมืองที่เปิดขึ้นเป็นช่วง ๆ
ในเชิงทฤษฎี นัยสำคัญของ UCIKT จึงอยู่ที่การทำให้ “ความรู้” เปลี่ยนสถานะจากสิ่งที่ผลิตเสร็จแล้วค่อยสื่อสาร ไปสู่การเป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบความร่วมมือเอง ความรู้ไม่ได้ทำหน้าที่บอกว่าปัญหาคืออะไรเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่จัดระเบียบความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยงาน สร้างความชอบธรรมให้ข้อเสนอ เปิดพื้นที่ให้เห็นผลประโยชน์ร่วม และลดระยะห่างระหว่าง evidence กับ action ลงอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น
หากต้องการให้การป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรังของไทยก้าวพ้นข้อจำกัดเดิม ข้อเสนอสำคัญประการแรกคือการยกระดับการทำงานหลายภาคส่วนจากรูปแบบ “ประสานงานเมื่อจำเป็น” ไปสู่ “การออกแบบร่วมอย่างต่อเนื่อง” ซึ่งหมายถึงการลงทุนกับกระบวนการระบุประเด็นนโยบาย การพัฒนา knowledge broker และการจัดเวทีแลกเปลี่ยนที่ทำหน้าที่ทั้งสร้างความเข้าใจและตรวจสอบข้อมูลไปพร้อมกัน มากกว่าการเรียกประชุมเพื่อรับทราบข้อมูลเพียงเป็นครั้งคราว
ประการที่สอง หน่วยงานรัฐควรให้ความสำคัญกับบุคลากรระดับกลางในฐานะทรัพยากรเชิงนโยบาย ไม่ใช่เพียงผู้ปฏิบัติตามคำสั่ง เพราะคนกลุ่มนี้คือผู้ที่เข้าใจทั้งระบบงานภายในและข้อจำกัดของภาคีภายนอกดีที่สุด การสร้างพื้นที่และแรงจูงใจให้บุคลากรเหล่านี้ทำหน้าที่ right insider จึงเป็นการลงทุนต่อความต่อเนื่องของนโยบายในระยะยาว
ประการที่สาม การผลิตข้อมูลเพื่อสนับสนุนนโยบายต้องเปลี่ยนจากการผลิตเพื่อ “พิสูจน์ว่าปัญหามีอยู่” ไปสู่การผลิตเพื่อ “ช่วยตัดสินใจว่าควรขยับตรงไหนก่อน” ดังเห็นได้จากกรณีภาษีสุขภาพที่ต้องเตรียมข้อมูลให้พร้อมใช้ กรณีการศึกษาที่ต้องแสดงภาระงานครูอย่างเป็นระบบ และกรณีความปลอดภัยอาหารที่ต้องเข้าใจโครงสร้างตลาดและจุดเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทานอย่างละเอียด ข้อมูลที่ดีในความหมายนี้จึงต้องตอบโจทย์การลงมือทำ ไม่ใช่เพียงตอบโจทย์การอธิบายสถานการณ์
ประการสุดท้าย การประเมินผลนโยบายควรให้คุณค่ากับ “ผลลัพธ์เชิงกระบวนการ” มากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเกิดช่องทางสื่อสารใหม่ การเพิ่มขึ้นของความเข้าใจข้ามหน่วยงาน การมีข้อเสนอที่พร้อมใช้ในจังหวะนโยบาย หรือการเกิดกลไกระดับกลางที่เชื่อมงานต่อเนื่องได้ เพราะในงานนโยบายสาธารณะ ความเปลี่ยนแปลงจำนวนมากเริ่มต้นจากสิ่งเหล่านี้ก่อนจะพัฒนาไปสู่ผลลัพธ์ที่ประชาชนมองเห็นได้ในภายหลัง