การศึกษาและสื่อสารมาตรการการเงินการคลัง เพื่อควบคุมการบริโภคสินค้าทำลายสุขภาพ

ที่มาและความสำคัญ

โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs เป็นปัญหาสำคัญของประเทศไทย ทั้งในมิติภาระโรค การเสียชีวิตก่อนวัยอันควร และผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจและสังคมในภาพรวม ลักษณะของปัญหา NCDs มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกับปัจจัยเสี่ยงหลายด้าน โดยเฉพาะพฤติกรรมการบริโภคสินค้าและบริการที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ เช่น ยาสูบ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล ไขมัน หรือโซเดียมสูง จึงไม่สามารถอาศัยการดำเนินงานของหน่วยงานด้านสุขภาพเพียงฝ่ายเดียวได้ แต่จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหลายภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคีที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันพัฒนามาตรการที่มีประสิทธิผลและสามารถนำไปใช้ได้จริง

แม้ว่าประเทศไทยจะมีความพยายามผลักดันการทำงานแบบหลายภาคส่วนด้านการป้องกันและควบคุม NCDs มาอย่างต่อเนื่อง แต่ในทางปฏิบัติยังคงเผชิญข้อจำกัดสำคัญ ทั้งในด้านกลไกการประสานงาน การพัฒนาความรู้ร่วมกัน และการเชื่อมโยงองค์ความรู้ไปสู่การตัดสินใจเชิงนโยบาย โครงการนี้จึงพัฒนาขึ้นเพื่อยกระดับการทำงานหลายภาคส่วน ผ่านแนวทาง “การสื่อสารความรู้แบบบูรณาการโดยมีผู้ใช้ความรู้เป็นศูนย์กลาง” หรือ UCIKT ซึ่งมุ่งให้ความรู้ที่ผลิตขึ้นสามารถตอบโจทย์ผู้ใช้จริง และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายได้

สำหรับประเด็นกระทรวงการคลัง โครงการมุ่งเน้นการศึกษาและสื่อสารมาตรการการเงินการคลังเพื่อควบคุมการบริโภคสินค้าทำลายสุขภาพ โดยครอบคลุมบุหรี่ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และอาหารหวาน มัน เค็ม/โซเดียมสูง ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของ NCDs ทั้งนี้ โครงการให้ความสำคัญกับการพัฒนาองค์ความรู้เชิงนโยบายที่คำนึงถึงทั้งมิติด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ และข้อจำกัดทางสังคม เพื่อสนับสนุนการออกแบบมาตรการที่เหมาะสมและเป็นไปได้ในบริบทของประเทศไทย

แนวทาง/กระบวนการดำเนินงาน

โครงการดำเนินงานภายใต้กรอบแนวคิด UCIKT ซึ่งประกอบด้วยการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องสำคัญ การสร้างความรู้ การแปลงความรู้ให้เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย การทำหน้าที่เชื่อมประสานของผู้ส่งต่อความรู้ และการสื่อสารต่อผู้มีอำนาจตัดสินใจเชิงนโยบาย โดยในประเด็นกระทรวงการคลัง ทีมวิจัยทำหน้าที่เชื่อมโยงระหว่างหน่วยงานด้านเศรษฐกิจการคลัง หน่วยงานสาธารณสุข ภาควิชาการ และภาคีสุขภาพ เพื่อร่วมกันกำหนดประเด็นนโยบาย พัฒนาข้อมูลหลักฐาน และสังเคราะห์ข้อเสนอที่สามารถใช้ผลักดันเชิงนโยบายได้จริง

กระบวนการสำคัญของโครงการประกอบด้วยการศึกษาสถานการณ์และโครงสร้างมาตรการการเงินการคลังที่เกี่ยวข้องกับสินค้าทำลายสุขภาพ การจัดประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับหน่วยงานและผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง การรวบรวมข้อมูลและมุมมองเชิงลึกจากภาคส่วนต่าง ๆ ตลอดจนการพัฒนาร่างแผนแม่บทและแผนปฏิบัติการเบื้องต้น เพื่อใช้เป็นฐานในการสื่อสารกับผู้บริหารและผู้กำหนดนโยบายในระยะต่อไป กระบวนการทั้งหมดมุ่งให้เกิดทั้งการสร้างความรู้ร่วมกัน การแปลงความรู้ให้พร้อมใช้ และการพัฒนาความร่วมมือเชิงนโยบายอย่างต่อเนื่อง

เป้าหมายความสำเร็จ

• ได้องค์ความรู้และข้อเสนอเชิงนโยบายด้านการเงินการคลังที่สามารถใช้ประกอบการพัฒนามาตรการควบคุมการบริโภคสินค้าทำลายสุขภาพได้อย่างเป็นรูปธรรม
• เกิดความร่วมมือระหว่างหน่วยงานสำคัญที่เกี่ยวข้องกับประเด็นเศรษฐกิจการคลังและสุขภาพ ในลักษณะที่สามารถทำงานร่วมกันได้จริงอย่างต่อเนื่อง
• ผู้บริหารและผู้กำหนดนโยบายมีข้อมูลเชิงหลักฐานที่รอบด้าน พร้อมใช้ในการตัดสินใจและขับเคลื่อนนโยบาย
• ได้ร่างแผนแม่บทและแนวทางดำเนินงานเบื้องต้นสำหรับการพัฒนาภาษีสุขภาพและมาตรการที่เกี่ยวข้อง
• เกิดต้นแบบกระบวนการใช้ความรู้เพื่อขับเคลื่อนนโยบายแบบหลายภาคส่วน ที่มีประสิทธิผล ปฏิบัติได้ และยั่งยืน ในการรับมือปัญหา NCDs ของประเทศ